ABD Başkanı Donald Trump, Beştepe'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gazetecilerin sorularını yanıtladığı sırada CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını açıkladı.
Bir Türk gazetecinin CAATSA yaptırımlarına ilişkin sorusu üzerine ABD Başkanı Trump, "Yaptırımları kaldıracağımızı söyleyebilirim. Çok yakın çalışıyoruz. Yaptırımları kaldırmanın zamanı. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz, bu kadar basit" ifadelerini kullandı.
Peki CAATSA nedir ve kaldırılması Türkiye için neden önemli?
CAATSA'yı kim ne zaman uyguladı?
Tam adı "ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası" olan CAATSA, Trump'ın ilk döneminde Kongre'den geçmişti.
Bu düzenleme kapsamında Trump, Beyaz Saray'daki ilk döneminde, koltuğunu Joe Biden'a devretmeden günler önce Türkiye'ye yönelik yaptırımları uygulamaya koymuş; böylece bu yasa ile ilk kez bir NATO üyesi ülke hedef alınmıştı.
Türkiye uzun süredir ABD'den F-35 savaş uçakları almak istiyor. ABD bu uçakları Yunanistan ve İsrail gibi çok sayıda ülkeye satmış durumdaFotoğraf: Olivier Polet/ABACA/picture alliance
Türkiye'ye neden yaptırım geldi?
CAATSA yaptırımına Türkiye'nin Rusya'dan hava savunma füzesi S-400 satın alması gerekçe gösterildi.
ABD, S-400'ün üreticisini Ekim 2017'de yaptırım listesine eklemiş, Ankara ise aynı yıl Moskova'ya S-400 siparişi vermişti. Türkiye'nin S-400 alımı Kasım 2015'te bir Rus uçağının Suriye'de düşürülmesiyle patlak veren kriz sürecini izliyor.
Washington füzelerin teslim alınması halinde yaptırım uygulanacağına dair uyarılarda bulunuyordu. Nitekim 2019'da ilk bataryalar teslim alındı ve ertesi yıl Trump yaptırım kararını imzaladı.
Reklam
Türkiye'ye ne yaptırım uygulandı?
CAATSA kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve dönemin SSB Başkanı İsmail Demir ile üst düzey yetkililer yaptırım listesine eklendi. SSB'ye ABD'den ürün ve teknoloji temini ile Amerikan bankalarının finansman sağlaması yasaklandı. Listede yer alan kişilerin ABD'deki hesaplarının donduruldu ve ülkeye girişleri yasaklandı.
SSB Türkiye'de Kaan ve Hürjet gibi uçaklar ile Altay tankı, Atak helikopteri, Milgem savaş gemisi projelerini yönetiyor. CAATSA nedeniyle Kaan uçağına motor temini veya başka silahlar için gerek duyulan teknolojilerin transferi sağlanamıyor.
F-35 savaş uçaklarının durumu
Türkiye kamuoyunda CAATSA ile birlikte konuşulsa da aslında Türkiye F-35 programından daha önce çıkarıldı. CAATSA açıklanmadan bir yıl önce, 2019'da Türkiye yıllardır ortağı olduğu yeni nesil savaş uçağı projesinin dışında bırakıldı.
Türkiye S-400'ler nedeniyle projeden dışlanmadan önce aslında ilk uçaklarını almış, üzeri Türk bayrağı ile boyanan F-35'lerde eğitim almak üzere Türk pilotlar ABD'ye gitmişti. Ancak S-400 krizi yaşanınca bu uçaklar ABD'de kaldı ve Türkiye'ye hiçbir zaman teslim edilmedi.
Ankara hâlihazırda F-35'ler için 1,4 milyar dolar ödeme yapmış durumda.
Başlangıçta 100 adet alınması planlanan bu uçaklardan şimdi ilk etapta beş adet teslim edilmesi bekleniyor. Erdoğan bugün Beştepe'de Trump ile yaptığı açıklamada, konuğunun "beş uçak için söz verdiğini" söyledi.