MedyaFaresi MedyaFaresi

Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin tablosu: 2018 yılı Temmuz’dan itibaren...

CHP, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’ndan geçen 23 ayrı kanunda değişiklik ve ilaveler yapan “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifine Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yasaların durumuna ilişkin ayrıntılara da dikkat çekerek şerh düştü.

Eklenme: 02 Mart 2020 13:49 - Güncelleme: 02 Mart 2020 13:57

TBMM’de bu yasama döneminde 43 kanundan 22’si torba kanun teklifi olarak görüşülüp kabul edildi.

Hülya Karabağlı -  Medyafaresi.com Özel Haber

 CHP,  TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’ndan geçen 23 ayrı kanunda değişiklik ve ilaveler yapan “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifine Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yasaların durumuna ilişkin ayrıntılara da dikkat çekerek şerh düştü.

CHP şerhte, “Temmuz 2018 tarihinden itibaren 2078 maddeyi içeren 56 adet Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 2180 adet Cumhurbaşkanlığı Kararı, 47 adet Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yürürlüğe konulmuştur “ dedi ve TBMM’nin bu yasama döneminde Uluslararası Sözleşmelerin Onaylanmasına İlişkin Kanunlar haricinde toplam 43 kanundan 22’sinin torba kanun teklifi olarak görüşülüp yasalaştığına dikkat çekti. CHP, “Torba kanun uygulaması hem uluslararası hukuk normları açısından hem de bizim hukukumuz açısından Anayasa’ya aykırı bir nitelik kazanmıştır” dedi.

CHP’nin “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifine yazdığı muhalefet şerhinden bazı bölümler şöyle:

24 Haziran 2018 seçimlerinden sonra yürürlüğe giren Anayasa’nın “Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi” başlıklı 88. maddesine göre, kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkili kılınmıştır. Ancak T.B.M.M.’nin yasama faaliyetlerinin nasıl gerçekleştirileceği konusunda yaklaşık 20 aydan beri yaşanan güncel problemler devam etmektedir.

Temmuz 2018 tarihinden itibaren 2078 maddeyi içeren 56 adet Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 2180 adet Cumhurbaşkanlığı Kararı, 47 adet Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yürürlüğe konulmuştur.

Temmuz 2018 ortalarından bu yana 56 adet Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kamu yönetim organizasyonunda yapılan kalıcı değişiklerinin, “atanmış bakan” müessesesinin kamu yönetiminin çalışma tarzını olumsuz yönde etkilediği, ayrıca kanun tekliflerinin hazırlanma ve T.B.M.M.’ne, komisyonlara sunum aşamalarında düşük profilli ve belirsiz bir yapının ortaya çıkmasına neden olduğu gözlemlenmektedir.

“İstismarcı anayasa değişikliğinin istismarcı uygulanması”, Türkiye devletini, Anayasal devlet özelliğinden uzaklaştırmış bulunmaktadır

2018 seçimlerinden sonra geçen yirmi aylık süreç sonunda yasama sürecinde, kanun tekliflerinin, erkler ayrılığı ilkesine aykırı olarak yürütme tarafından TBMM’de en fazla üyeye sahip bulunan parti grubu üyeleri aracılığıyla “torba yasa” biçimiyle muvazaalı bir biçimde parlamentoya sunulduğu, kanun tekliflerinin komisyonlarda ve genel kurulda görüşülmesi aşamasında tam bir belirsizlik ve kargaşa yaşandığı, kanun teklifini hazırlayıp(!) komisyona sunan milletvekili veya milletvekillerinin teklif metninin içeriğinden dahi habersiz olduğu, teklif metninde yer alan hükümlerin komisyonlara anlatım ve sunumunda çoğu kez güç duruma düştükleri, konuya ilişkin olarak bürokrasiden ve yürütmenin diğer kademelerinden kendilerine sağlıklı bir bilgi akımının sağlanamadığı müşahede edilmektedir. 24 haziran 2018 seçiminden sonra Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülen tekliflerin tümü nerdeyse torba yasa teklifi niteliğinde bulunmaktadır.

Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi diye bir sistem yoktur, böyle bir realite, yasama-yürütme ilişkisi tarzına da uygun düşmemektedir. Yasama sürecinde tekliflerin yürütme tarafından torba kanun adı verilen yöntem ile çoğunluk partisi milletvekilleri aracılığıyla veriliyor olmasına rağmen, bu tekliflerde yer alan düzenlemelerin kendi içerisinde ve daha yeni sayılacak Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile de çeliştiği açıktır. 9 Temmuz 2018’de yürürlüğe giren 6771 sayılı Kanunla yapılan Anayasa değişikliğinin yirmi aylık uygulaması, “tek adam yönetiminin” sürdürülemez özelliğini teyit etmiş bulunmaktadır. Söz konusu Anayasa değişikliği ile hükümet ve bakanlar kurulu kaldırılmış, “Cumhurbaşkanı’nın yürütme ile özdeşleşmiş olması”, nedeniyle yürütme “tek kişi” yönetimine indirgenmiştir.

Yasama bakımından da; parti başkanı olması nedeniyle TBMM’de Cumhurbaşkanı’nın ön onay vermediği yasa önerisi kabul görmemektedir.

6771 sayılı Kanun ile Anayasa’da yapılan değişiklikle bütçe kanunu dışında bütün yasa önerilerini hazırlama yetkisi, TBMM’ üyelerine aittir. Ne var ki, yaklaşık yirmi aylık uygulama, değinilen anayasal düzenlemeye rağmen, TBMM’nin yasama yetkisini özerk bir biçimde kullanamadığını teyit etmiş bulunmaktadır. Öncelikle, genellikle TBMM’de 1. Parti konumunda olan AK Partili vekillerin imzasını taşıyan yasa önerileri, aslında Saray ve/veya bakanlık bürokratları tarafından hazırlanmakta; bu durum, yasama sürecini inisiyatif aşamasında muvazaalı kılmaktadır. Yasama çalışmalarının mutfağı niteliğindeki komisyonlar, bir tür yasak savma süreci olarak görülmekte; Genel Kurul’da ise, müzakere süreci işletilememekte; genellikle AKP-MHP (Cumhur ittifakı) üyesi vekillerin oyu belirleyici olmaktadır.

Çoğunluk dayatması nedeniyle müzakere sürecinin işletilemediği TBMM’de oylanan kanunların çoğunluğu, Anayasa’ya aykırı bir biçimde hazırlanan  “torba yasa” tarzına göre çıkarılmaktadır. Bunun sonucunda da, yasanın ulaşılabilirlik, anlaşılabilirlik ve öngörülebilirlik özellikleri zedelenmekte veya ortadan kalkmaktadır. Özet olarak, yasa önerisi aşamasında başlayan yasama zaafı, TBMM’yi nitelikli yasa yapma hak ve yükümlülüğünden alıkoymaktadır.

Bütün demokratik ülkelerde temel kuraldır, parlamentolar yasama yetkisi konusunda ortaksızdır ve yasama yetkisi sadece parlamentolar tarafından kullanılır.

Yeni sistemde bir nevi Meclisin yasama yetkisi elinden alınmıştır. Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri vasıtasıyla Meclisin yasama yetkisinin bir kısmını kullanmaktadır.