Küpeli padişah Yavuz Selim değilmiş! Peki fotoğraftaki kim?

Yavuz Sultan Selim'e ait olduğu iddia edilen küpeli fotoğraf bakın kimin çıktı...

Bütün tarih kitaplarında Yavuz Sultan Selim'in temsili resmi olarak gösterilen tablonun İran Şahı İsmail'e ait olduğu iddia edildi. Habertürk gazetesi yazarlarından tarihçi Murat Bardakçı bugünkü yazısında yer verdiği bu konuyla ilgili ezber bozan açıklamalarda bulundu.

İŞTE BARDAKÇI'NIN YAZISININ İLGİLİ KISMI...

Yavuz Selim bahsinin geçtiği hemen her kitapta, hükümdarın mutlaka kulağı küpeli bir tablosunun fotoğrafı da yeralır. Ama bu tablo aslında Yavuz'a değil, İran Şahı İsmail'e aittir. Küpe, Şah İsmail'in Şiiliğinin yanısıra Hayderî-Kalenderî dervişi olmasının sembolüdür ve Hayderîler bu küpeye "mengûş" derler.

BU RESİM BU ADAMIN DEĞİL

İddia ilk defa bundan 25 sene kadar önce, eski bir gazeteci olan Nezih Uzel tarafından ortaya atıldı ve Uzel bir antika dergisine "Bu resim bu adamın değil" diye yazdı.

Söylediği "adam" bizim meşhur Yavuz Sultan Selim, bahsettiği resimde, Yavuz'un taa ilkokullardan itibaren hemen bütün ders kitaplarına girmiş olan küpeli tablosuydu.

O FOTOĞRAF YAVUZ'UN CAN DÜŞMANININ

Yazılmasının üzerinden çeyrek asır geçti ve konu o derginin sayfaları arasında unutulup gitti. Nezih Uzel tablonun Yavuz Selim'i değil, aksine onun can düşmanı İran Şahı İsmail'i gösterdiğini söylüyordu ve söylediği doğruydu.

Yavuz'un küpe taktığı yolundaki söylenti, döneminden sonraki tarih yazarları tarafından ortaya atılmıştı. Resim ise saray nakkaşhanesinde ama Yavuz'dan çok sonraki dönemlerde yapılmış, asırlar öncesine dayanan bazı efsaneler neticesinde, hükümdarın kulağına bir de küpe oturtulmuştu.

KÜPE İNANCIN BELİRTİSİYDİ

Küpe, aslında Şah İsmail'e aitti ve Şah'ın inançlarıyla ilgiliydi. Şii olan Şah, aynı zamanda 13. yüzyılda ortaya çıkan bir yola, Hayderî-Kalenderî tarikatine bağlıydı ve kulağındaki küpe de bu inancının belirtisiydi.

Hayderiliği, 1221'de ölen Kutbüddin Hayder isminde bir derviş, Kalenderî tarikatının bir şubesi olarak kurmuştu ve o devirde varolan tarikatların enmarjinaliydi. Hayderîliğin temelinde Hazreti Ali'ye duyulan aşırı bağlılık ve günlük hayattan uzaklaşıp kendine mahsus bir dünyada yaşamak vardı.

GÖĞÜSLERİNDE BİR TUTTAM KIL BIRAKIRLARDI

Dervişler kulaklarının sadece tekine küpe takar, saçlarını, kaşlarını, kirpiklerini ve hatta göğüslerinin kıllarını bile tıraş eder, göğüslerinde bir tutam kıl bırakır ve bazıları bu tutama da tek bir inci tanesi geçirirlerdi. Hayderîler'in belli bir yerleri yoktu, bazan tek başlarına, bazan da birarada gezer, diyar diyar dolaşırlardı ve eski dönem Türk Edebiyatı'nın birçok önemli eseri Kalenderîler'e aitti.

İşte meşhur tablodaki küpe Şah İsmail'in bu yönünün, Hayderî-Kalenderî dervişi olmasının sembolüdür. Yavuz Selim'e yapılan yakıştırma günün birinde belki düzeltilir ama, araştırılması, üzerindemutlaka durulması gereken bir başka konu var: Her iki hükümdarın da şairliği ve şiirlerinde kullandıkları dil... Türk hükümdarı olan Yavuz Selim'in Farsça, İranlılar'ın Şah'ı ama aslında özbeöz Türk olan İsmail'in de sadece Türkçe yazmış olmalarının sebebi...